سدسازي؛ توهم توسعه!

[ad_1]

سلامت نیوز-*محسن تيزهوش: در دهه‌هاي اخير موضوع سدسازي در ميان کارشناسان حوزه آب، اقليم و محيط‌زيست به بحث و بررسي فراوان گذاشته شده و در اين راه، همواره مخالفان و موافقان بسياري وجود دارند که هر يک دلايل خاص خود را مطرح و بر آن پافشاري مي‌کنند.

به گزارش سلامت نیوز، وقایع اتفاقیه در ادامه نوشت: دراين‌بين فعالان و کارشناسان مستقل و همچنين جوامع محلي که با چشم خود آسيب‌هاي اکولوژيک حاصل از طرح‌هاي شتابزده و به دور از ارزيابي‌هاي حقيقي را ديده و طعم تلخ ورشکستي زيستي را چشيده‌اند، گواهي مي‌دهند که در هر منطقه‌اي نبايد به‌سمت ساخت سدهاي بزرگ حرکت کرد!

شوربختانه در بسياري از موارد شرايط آب‌و‌هوايي، تنوع زيستي و اقتصاد بومي نه‌تنها ناديده گرفته مي‌شود بلکه درنهايت شاهد قرباني‌شدن سرمايه‌هايي هستيم که در بلندمدت موجب آسيب‌هاي عميق اجتماعي، فرهنگي و سياسي شده و امروز هيچ‌کس نمي‌تواند پاسخگوي اين همه ماليات زيستي باشد! امروزه بسياري از کشورهاي صنعتي و توسعه‌يافته جهان به‌سمت يافتن راهبردهاي نوين به دلیل نگهداشت منابع آب هستند که مي‌توان ساخت سدهاي زيرزميني، آبخوان‌داري و حفاظت از سفره‌هاي آب زيرزميني را نام برد؛

البته دراين‌ميان نمي‌توان از تأثير محاسبه آب مجازي در کنار بازيافت آب به‌ويژه در بخش‌هاي مهم و حساسي همچون صنعت، کشاورزي و مصارف خانگي به‌سادگي گذشت! از‌سوي‌ديگر و در سرزمين‌هاي خشک و فراخشکي همچون ايران که موضوع مديريت صحيح منابع آب به ‌دليل ريزش‌هاي کم جوي و تبخير بسيار بالا در کنار هدررفت گسترده در بخش‌هاي گوناگون و عدم آينده‌نگري و توسعه ناپايدار، شاهد بروز چالش‌هاي فراواني در اين بخش هستيم، بر بنياد تحقيقات انجام‌شده و شواهد جاري در بسياري از نقاط کشور امروز ۳۵۰ دشت کشور مرزهاي اکولوژيک را رد کرده و در حال نابودي است.

از‌سوي‌ديگر، کشاورزي ناپايدار، سنتي و کم‌بازده، اسباب حفر بيش از ۳۰۰ هزار چاه غير‌مجاز شده و کشت افسارگسيخته محصولاتي آب‌بر و نامتناسب با توان اقليمي منطقه، ايران را دچار آسيب جدي کرده و امروز با توليد و گسترش کانون‌هاي گردوغبار به‌ دليل خشک‌شدن اکوسيستم‌هاي آبي تالاب‌ها و درياچه‌هاي بي‌شماري که حافظ امنيت غذايي و تنوع زيستي کشور بودند، گرفتار خشکسالي‌هاي انسان‌ساخت شده و هزينه اين نابودي را نسل امروز با خشمِ نسل‌هاي آتي پرداخت خواهد کرد! همان‌طور که در بالا نيز اشاره شد، يکي از راهبرد‌هاي منسوخي که در کشورهاي درحال‌توسعه هنوز هم بر آن پافشاري مي‌شود، سدسازي است، درحالي‌‌که کمتر سرزميني وجود دارد که در ميان کمربند خشک زمين قرار گرفته باشد و با ساخت پروژه‌هاي اين‌چنيني بر مشکل کم‌آبي پيروز شده باشد!

دراين‌بين و با نگاهي به شرايط حاکم بر اقليم کشورمان و با درنظرگرفتن تنش‌هاي جهاني همچون تغييرات اقليمي درخواهيم يافت که ما در شرايط خاص جغرافيايي قرار داشته و بيش از 90 درصد از وسعت خود را در ميان مداري مي‌بينيم که اقليم خشک و فراخشک حاکم است. شوربختانه در دهه‌هاي اخير و با شتابي که بر برنامه‌هاي به‌اصطلاح توسعه‌محور گرفته‌ايم، بسياري از بخش‌هاي مرطوب و فرامرطوب خود را نيز قرباني کرده و دراين‌بين با نگاهي به شرايط حاکم بر جنگل‌هاي زاگرس در غرب کشور مي‌توانيم نشانه‌هاي گسترش بيابان را مشاهده کنيم! از‌سوي‌ديگر، سهم ما از ريزش‌هاي جوي فقط يک‌سوم ميانگين بارندگي جهان بوده و بر‌اساس تحقيقات انجام‌شده، ميزان تبخير و تعرق نيز با آماري نزديک به سه برابر ميانگين جهاني، ما را در تنگناي زيستي قرار داده و اين در حالي است که سهم مصرف و هدررفت منابع آب در دو بخش صنعت و کشاورزي به‌شدت بالا بوده و با آماري بيش از 90 درصد، بن‌بست‌هاي زيستي و اکولوژيک کشور را تاريک‌تر از گذشته کرده است.

مي‌گويند برخي با متهم‌کردن سدسازي درپي عقب‌نگه‌داشتن کشور هستند اما اگر صادقانه، بدون درنظرگرفتن منافع مالي و فارغ از سياه‌نمايي يا سفيدنمايي‌هاي رايج به اين موضوع بنگريم، نيک درخواهيم يافت که با توجه به عدم شناخت صحيح از توانايي‌هاي بوم‌شناختي سرزمين، مديريت غلط منابع آب، عدم پرداختن به موضوع بازيافت آب، بهره‌کشي‌هاي متداول از دشت‌هاي کشور در کنار افزايش جمعيت سبب امنيتي‌شدن آب شده و کوبيدن بر طبل توخالي سد‌سازي، چاره کار مديريت آب در ايران نبوده و نيست!

در مقابل، احداث آبگيرهاي کوچک، بازيافت آب در صنايع، استفاده از کشاورزي نوين، سياست‌هاي کنترل جمعيت، جلوگيري از تخريب و نابودي جنگل‌ها و مراتع، حفاظت از منابع خاک، نگهداشت سدهاي زيرزميني، احداث نيروگاه‌هاي خورشيدي و بادي، حراست از رودخانه‌هاي کشور، برخورد بي‌چون‌وچرا با افراد و نهادهايي که درپي حفر چاه‌هاي غير‌مجاز هستند و گرفتن ماليات‌هاي بسيار سنگين از صنايعي که در هدررفت آب نقش عمده‌اي داشته و الزامات محيط‌زيستي را رعايت نمي‌کنند، مي‌توانند راهگشاي اين تنش آبي‌رنگ باشند.

به عنوان مثال، بسياري از شهرها و استان‌هاي ايران وارد تنش آبي شده ولي با تمام هشدارهاي داده‌شده، باز هم شاهد گسترش کشاورزي در شهرهايي همچون کوهدشت در استان لرستان يا کاشت برنج در شهرستان مرودشت استان فارس هستيم و از‌سوي‌ديگر، هنوز هم بر ساخت سدهاي بزرگ اصرار مي‌کنيم؛ برای مثال، آيا سد دوستي در مرز ايران و ترکمنستان به غير ‌از آسيب به اکوسيستم رودخانه مهمي همچون هريرود و هزينه‌هاي بسيار زياد، سود ديگري هم داشته است؟ سدهاي ديگري همچون بختياري يا اکباتان امروز در چه شرايطي هستند؟ سدسازي نه‌تنها سبب اشتغالزايي و رونق کشاورزي نشده بلکه در بلندمدت به نقطه‌ضعفي براي اقليم ما تبديل شده است. رودخانه‌ها بستري مناسب براي آرام‌زيستن ما انسان‌ها بوده و امروز طرح‌هاي متفکرانه انساني همچون سدسازي بدون ارزيابي، سبب تخريب ميراث ارزشمندي همچون تنوع زيستي، تأثير منفي در اقليم يک منطقه و مهاجرت‌هاي اجباري در بخش جوامع محلي شده است! بايد اين نکته علمي را با صداي رسا به گوش مسئولان، مردم و همه نهاد‌هاي متولي منابع آب رساند که امروز دشت‌هاي کشور با فرونشست بي‌سابقه‌ای روبه‌رو شده و مشاهده فروچاله‌هاي عميق که حاصل برداشت‌هاي بي‌رويه از منابع آب زيرزميني هستند، چندان دشوار نبود و روند بياباني‌شدن شدت گرفته و متأسفانه امروز همچنان شاهد ادامه برداشت‌هاي بي‌رويه از همين دشت‌هاي ممنوعه و ساخت سدهاي بي‌حاصل هستيم و اين به‌آن‌معناست که ما با چشمان کاملا بسته به‌سمت سقوط تمدني نزديک مي‌شويم!

*کارشناس ارشد محيط‌زيست

[ad_2]

لینک منبع

نمودار/تداوم هوای سالم در تهران

[ad_1]

سلامت نیوز:شاخص کیفیت هوای امروز تهران، در وضعیت سالم قرار دارد.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از آنا، امروز (چهارشنبه) هوای تهران سالم و شاخص کیفیت هوا روی عدد 70 قرار گرفته است.

شاخص کیفیت هوای امروز نسبت به روز گذشته پنج واحد کاهش داشته است و ‌هم‌چنان در وضعیت سالم قرار دارد.

اگر شاخص کیفیت هوا بین 0 تا 50 باشد کیفیت هوا در وضع پاک، 50 تا 100 وضع سالم و 100 تا 150 هوا ناسالم برای گروه‌های حساس (بیماران قلبی،‌ ریوی، سالمندان و کودکان)، 150 تا 200 ناسالم برای تمام افراد جامعه و 200 تا 300 بسیار ناسالم خواهد بود.

[ad_2]

لینک منبع

ادامه بحران بی ‌آبی در سیستان و بلوچستان تا اواسط شهریور امسال

[ad_1]

سلامت نیوز: گرمای هوا و بادهای 120 روزه، تحمل بی‌آبی را برای روستايیان سیستان و بلوچستان دشوار کرده است. در حال حاضر از ۶هزار و ۵۵۳ روستای سیستان و بلوچستان، سه‌هزار و ۸۸۰ روستا فاقد هرگونه شبکه آبرسانی هستند. در يك‌هزار و 20 روستای این استان، آبرسانی به ‌صورت سیار و با تانکر انجام می‌ شود و جیره‌ بندی آب در ۳۶۲ روستا آغاز شده است.

به گزارش سلامت نیوز، روزنامه قانون نوشت: هنوز ماه اول تابستان تمام نشده اما گرمای هوا طاقت فرساست. این روزها به هر پایتخت نشینی که می رسی اولین حرف این است که چرا هوا این قدر گرم شده و خدا به داد نیمه تابستان برسد. دمای هوای تهران این روزها حدود 38 درجه است و البته آب، به میزان کافی در دسترس مردم قرار دارد. هر جا که بروید آب سرد کن هست، مغازه‌ها، بطری‌های خنک آب معدنی در اختیارتان قرار می دهند و در خانه هم که آب خنک و یخ اولین چیزی است که هنگام بازگشت به منزل به آن پناه می بریم. با این وجود مردم نمی توانند از کلافگی و غر زدن در مورد گرما خودداری کنند. این در حالی است که در برخی مناطق کشورمان مانند سیستان و بلوچستان، این روزها دمای هوا نزدیک به 50 درجه است و آب هم نیست. پایتخت نشینان یا حتی مردم دیگر نقاط ایران نمی توانند تصوری از وضعیت بی آبی و گرمای این روزهای سیستان و بلوچستان داشته باشند.

زابل با دمای 48 درجه سانتی گراد طی روزهای گذشته، به عنوان گرم‌ترین نقطه زمین انتخاب شده است و مردم این استان، برای تامین آب شرب به شهرهایی که وضعیت بهتری دارند می روند یا اینکه منتظر جاری شدن کم فشار آب در لوله ها می‌مانند. گرمای هوا و بادهای 120 روزه، تحمل بی‌آبی را برای روستايیان سیستان و بلوچستان دشوار کرده است. در حال حاضر از ۶هزار و ۵۵۳ روستای سیستان و بلوچستان، سه‌هزار و ۸۸۰ روستا فاقد هرگونه شبکه آبرسانی هستند. در يك‌هزار و 20 روستای این استان، آبرسانی به ‌صورت سیار و با تانکر انجام می‌ شود و جیره‌ بندی آب در ۳۶۲ روستا آغاز شده است.

در حال حاضر در این روستاها مقدار جیره روزانه آب مشخص است و مردم در ساعات مشخصی برای دریافت جیره روزانه خود که با تانکر و به‌صورت سقایی تامین می‌شود، در محل های مشخص حضور می‌یابند. اما تعداد روستاهایی که با تانکر آبرسانی می‌شوند بیش از این است. در استان سیستان و بلوچستان از مجموع 6 هزار و 553 روستا، در حال حاضر به یک هزار و 20 روستا با تانکر و به‌صورت سیار آبرسانی صورت می‌گیرد.

«باقر کرد» معاون استاندار سیستان و بلوچستان خبر داده که بحران بی ‌آبی تا اواسط شهریور امسال، در استان ادامه دارد. به گفته کرد، لایروبی قنات‌ها و چاه‌هایی که آب آشامیدنی مردم استان را تامین می‌کند در اولویت قرار گرفته، همچنین مشکل عمده مربوط به روستاهای فاقد سامانه آبرسانی است. میانگین فاصله این روستاها در سیستان و بلوچستان 55 کیلومتر است که برای تامین آب آشامیدنی آن‌ها، 42 دستگاه تانکر برای آبرسانی به 1020 روستای دچار بحران بی‌آبی در استان نیاز است که دستگاه‌های دولتی باید اقدامات لازم برای تامین این تعداد تانکر را انجام دهند. آب شرب در روستاهای، کیخا، لنگر بارانی، عبدا… بارانی، کنگ امامداد، محمدحسین بارانی، لکزایی، دراز، خاکسفیدی، شندک کیان آباد، شندک غلام رسول، صفرزایی، ملا نورمحمد، قلعه‌کولک، دولت‌آباد و گرگیچ هم از یک ماه گذشته تاکنون قطع بوده و تنها در ساعات معینی از روز وصل می‌شود.

آب کجا بود که جیره بندی باشد؟

بحران آب در سیستان و بلوچستان، پیشینه 18ساله دارد. خشکسالی‌های 18 ساله، کاهش شدید باران و برداشت های بی رویه از آب های زیر زمینی در سیستان و بلوچستان، این استان را با بحران شدید کم آبی رو به رو کرده است. همچنین وابستگی شمال این استان به رودخانه هیرمند که از افغانستان سرچشمه می‌گیرد موجب شده است که با قطع آب این رودخانه، بحران بی آبی و خشکسالی دامنگیر این منطقه شود و تالاب بین المللی هامون به عنوان منبع تامین آب و امرار معاش سیستان نیز به بیابان و منبع حرکت ریزگردها تبدیل شود. در حال حاضر به گفته معاون حفاظت و بهره برداری منابع آب شرکت سهامی آب منطقه ای سیستان و بلوچستان، دو میلیارد متر مکعب آب در هر سال زراعی، از منابع آب‌های زیر زمینی شامل چاه‌ها، قنوات و چشمه‌ها در این استان برداشت می شود و برای مصارف کشاورزی، صنعتی و آشامیدنی استفاده می شود.

پایین آمدن سطح آب‌های زیر زمینی در سیستان و بلوچستان باعث کاهش کمیت و کیفیت آب در این استان شده است. همچنین حدود هشت هزار و 416 حلقه چاه غیرمجاز در سیستان و بلوچستان وجود دارد که از این تعداد دو هزار حلقه چاه براساس قانون تعیین تکلیف چاه‌های غیرمجاز مصوب سال 1389 قابل تعیین تکلیف و حدود 6 هزار حلقه چاه غیر قابل تعیین تکلیف هستند. کسری مخازن استان سالانه بالغ بر 180 میلیون متر مکعب است، و میزان برداشت چاه‌های غیرمجاز موجود در سیستان و بلوچستان افزون بر 300 میلیون متر مکعب در سال است.

در این خصوص «حسینعلی شهریاری»، نماینده مردم زاهدان در مجلس شورای اسلامی در گفت و گو با «قانون» می گوید که مردم سیستان و بلوچستان دلِ پری از وضعیت بی آبی در این استان دارند. شهریاری در واکنش به موضوع جیره بندی آب می‌گوید: « آب کجا بود که جیره بندی باشد؟ روستاهای ما در سیستان و بلوچستان آب آشامیدنی ندارند و با تانکر برای آ‌ن ها آب برده می‌شود. روستاهایی که مشکل نداشتند نيز حالا دچار مشکل شده اند. 30 درصد شهرها اصلا لوله‌کشی ندارند و خود مردم برای خرید تانکر آب اقدام می‌کنند».شهریاری معتقد است که هیچ‌یک از دولت‌ها برای رفع مشکل آب این استان، اقدامی صورت نداده و همه بحث مالی را بهانه کرده‌اند. بخش خصوصی نيزریسک مالی این‌کار را نمی پذیرد» .

افغانستان، مقصر بی‌آبی سیستان

اما مشکل اساسی منابع آب سیستان و بلوچستان، وابستگی آن‌ها به افغانستان است. شهریاری در این‌خصوص می‌گوید در سال 1350 قراردادی با کشور افغانستان منعقد شد كه بر اساس آن، این کشور موظف است سالانه 820 میلیون متر مکعب آب به ایران بدهد. البته این موضوع صورت اجرایی به خود نگرفته است؛ نه تنها اجرا نشدبلكه افغانستان، سدهای متعددی نیز روی رودی که به هیرمند می ریزد ساخته است.

این در حالی است که طبق قراردهای بین المللی، هیچ کشوری اجازه ندارد با سدسازی بي‌رويه، وضعيت آب ديگر کشورها را دچار مشکل کند. اما دولتمردان ما برای مقابله با این مشکل، فقط شعار می دهند و هیچ پیگیری جدی وجود ندارد. در این خصوص فرماندار هیرمند نیز با اشاره به اینکه سه عامل ایجاد بی آبی در این استان همچنان پابرجا مانده اند، از این سه عامل به‌عنوان تفکیک نشدن خط انتقال آب‌شرب به شهرستان زهک، مرکز ولایت نیمروز در افغانستان و شهرستان هیرمند، عدم پیشرفت مراحل ساخت خط آبرسانی به شهرستان هیرمند، و عدم تکمیل مخزن آب 50 هزارمترمکعبی هیرمند نام برد.

پیری با اشاره به اینکه برای تکمیل خط اختصاصی انتقال آب به هیرمند، چندین جلسه برگزار و پیگیری‌های جداگانه‌اي‌ انجام شده است، گفت: « توجیهی برای مردم نداریم، اصلا دیگر نمی‌دانیم چه بگوییم؟ مراحل ساخت خط اختصاصی انتقال آب به هیرمند، در حال اجرا است، اما دیر است». وی با انتقاد از عملکرد آب و فاضلاب شهری در سال گذشته، اضافه کرد: «از آبفای شهری رضایت نداریم، اگر آبفای شهری تصمیمات و توافقات سال گذشته را انجام می‌داد، امسال مشکل نداشتیم. اما کار را انجام ندادند. نبود ضمانت اجرایی از سوی افغانستان برای تامین آب شرب شمال و مرکز سیستان و بلوچستان نيز سبب شده تا چند سال پیش، مسئولان محلی طرح «انتقال آب از دریای عمان تا سیستان» را به دولت قبل پیشنهاد بدهند. اما این طرح که قرار بود در پر تنش‌ترین نقطه آبی کشور اجرا شود، از امسال عملیات اجرایی آن با اعتباری بالغ بر 800 میلیون دلار در استان کرمان شروع شده است. تنش‌های آبی سیستان و بلوچستان به‌حدی بود که وزارت نیرو را وادار کرد، این استان و 9 استان دیگر کشور به صورت آزمایشی طرح جداسازی آب شرب از آب بهداشتی را اجرا کنند. اما تاکنون اجرایی نشده است. طولانی‌شدن قطع آب در برخی روستاهای شمال سیستان و بلوچستان سبب شده که تعدادی از روستايیان برای فرار از گرما و بی‌آبی، به شهر زابل در مرکز سیستان پناه ببرند».

سیستانی‌ها، قربانیان بی‌صدا

عضو کمیسیون کشاورزی مجلس نیز با انتقاد از تداوم سدسازی کشور افغانستان بر روی هیرمند، گفت: « ورودی آب هیرمند به ایران در سال‌های اخیر تحت تاثیر شرایط اقلیمی و عدم حقابه ایران از سوی افغانستان بوده، از این‌رو این دو عامل سبب شده در سال‌های اخیر میزان آب رودخانه هیرمند دارای نوسات زیادی شود. این موضوع باعث شده، پدیده ریزگردها که از قدیم نیز وجود داشته، تشدید شود. متاسفانه کشور افغانستان اعمال نظر یک جانبه‌ای نسبت به حقابه زیست محیطی، کشاورزی و شرب هیرمند داشته و عملا با جلوگیری از ورود آب به سیستان موجب شده نه تنها کشاورزی این منطقه نابود شود، بلکه پدیده بیابان زایی و ریزگردها نیز گسترش یابد».

آنچه مسلم است منطقه سیستان در سال‌های اخیر نوعی از تغییر اقلیم را تجربه می‌کند و بی توجهی مسئولان در کنار سدسازی‌های افغانستان نیز این موضوع را تشدید کرده است. در نهایت، قربانی این مشکلات ،تنها مردم هستند؛ مردمی که باید گرمای 50 درجه را بدون آب و وسایل سرمایشی بگذرانند، تلفات داشته باشند اما دم نزنند. و اگر هم زدند، صدایشان به جایی نرسد.

[ad_2]

لینک منبع